Các dạng thang đo nominal và ordinal trong SPSS và cách sử dụng

“Giới thiệu về Thang Đo Thứ Tự Quy Luật (Nominal Ordinal Scale) trong SPSS: Hiểu rõ cách thức đánh giá và phân loại dữ liệu với hệ thống thang đo quy luật, từ đó tạo nền tảng cho việc phân tích và hiểu rõ hơn về các biến số trong SPSS.”
1.

Thang đo định danh Nominal

Thang đo định danh Nominal được sử dụng để phân loại và nhận dạng các đối tượng theo các nhóm không có thứ bậc hay mức độ. Đây là loại thang đo cơ bản nhất trong nghiên cứu khoa học và thường được sử dụng cho các biến không liên tục.

Ví dụ, khi ta phân loại màu sắc của các quả cầu, chúng ta có thể gán cho mỗi quả cầu một nhãn màu là “đỏ”, “xanh”, “vàng” và “trắng”. Tuy nhiên, không có một giá trị số liệu nào ánh xạ trực tiếp vào các nhãn màu này.

Ví dụ:

  • Danh sách tình trạng hôn nhân: Độc thân, đã kết hôn, ly hôn
  • Loại công việc: Giáo viên, bác sĩ, kỹ sư
  • Quốc gia: Việt Nam, Mỹ, Anh

2.

Thang đo thứ bậc Ordinal

Thang đo thứ bậc Ordinal được sử dụng để xếp hạng hoặc sắp xếp các đối tượng theo một thứ tự nhất định. Các giá trị trong thang đo này có thể so sánh với nhau và có mức độ ưu tiên, nhưng không cho phép tính toán các khoảng cách hay hiệu quả giữa các giá trị.

Ví dụ, khi ta xếp hạng mức độ hài lòng của khách hàng từ “rất không hài lòng” đến “rất hài lòng”, chúng ta có thể biết được sự ưu tiên và sự khác biệt trong mức độ hài lòng của khách hàng, nhưng không thể nói rằng mức độ hài lòng của khách hàng “rất hài lòng” gấp bao nhiêu lần so với “không hài lòng”.

Ví dụ:

  • Trình độ học vấn: Tiểu học, Trung học cơ sở, Trung học phổ thông
  • Xếp loại kỳ thi: Giỏi, Khá, Trung bình
  • Mức độ căn nhà: Rất cao cấp, Cao cấp, Trung bình

3.

Thang đo khoảng Interval

Thang đo khoảng Interval được sử dụng để đo lường các giá trị với khoảng cách tương đối nhau và có một điểm gốc không tuyến tính. Các giá trị trong thang đo này có thể so sánh, tính toán khoảng cách và hiệu quả giữa các giá trị.

Ví dụ, khi ta đo nhiệt độ bằng độ Celsius, chúng ta có thể so sánh và tính toán khoảng cách nhiệt độ giữa hai điểm như 20°C và 30°C là 10°C. Tuy nhiên, không có một điểm gốc tuyến tính trong thang đo này, tức không có một giá trị nhiệt độ tuyệt đối.

Ví dụ:

  • Nhiệt độ: Độ Celsius
  • Thời gian: Giờ phút
  • Điểm số thi: Điểm số từ 0-100

4.

Thang đo tỉ lệ Ratio

Thang đo tỉ lệ Ratio là loại thang đo cao cấp nhất trong các loại thang đo và cho phép tính toán tỷ lệ và hiệu quả giữa các giá trị. Thang đo này có một điểm gốc tuyến tính và các giá trị có thể được so sánh, tính toán tỷ lệ và hiệu quả.

Ví dụ, khi ta đo lường chiều cao của một người bằng mét, chúng ta có thể so sánh và tính toán tỷ lệ chiều cao giữa hai người như 1.8m và 1.5m là 1.2 lần. Thang đo này cũng cho phép tính toán các phép toán như cộng, trừ, nhân và chia.

Ví dụ:

  • Chiều cao: Mét
  • Cân nặng: Kilogram
  • Tiền lương: Đồng

5.

Dữ liệu định tính

Dữ liệu định tính là loại dữ liệu mà các giá trị chỉ thuộc về một số hạng mục hoặc danh mục cố định. Các giá trị trong dữ liệu định tính không thể được xếp hạng hoặc sắp xếp theo một thứ tự nhất định.

Ví dụ, khi ta thu thập thông tin về giới tính của người dùng (nam/nữ), loại sản phẩm (điện thoại/laptop), hoặc tình trạng hôn nhân (độc thân/kết hôn/ly hôn), chúng ta đang làm việc với dữ liệu định tính.

Ví dụ:

  • Giới tính: Nam, Nữ
  • Loại sản phẩm: Điện thoại, Laptop
  • Tình trạng hôn nhân: Độc thân, Kết hôn, Ly hôn

6.

Dữ liệu định lượng

Dữ liệu định lượng là loại dữ liệu mà các giá trị có thể được đo lường và tính toán theo các thang đo khác nhau. Các giá trị trong dữ liệu định lượng có thể xếp hạng hoặc sắp xếp theo một thứ tự nhất định.

Ví dụ, khi ta thu thập thông tin về tuổi của người dùng (số nguyên), điểm số kỳ thi (số thập phân) hoặc số lượng sản phẩm đã bán (số nguyên), chúng ta đang làm việc với dữ liệu định lượng.

Ví dụ:

  • Tuổi: Số nguyên
  • Điểm số kỳ thi: Số thập phân
  • Số lượng sản phẩm đã bán: Số nguyên

Tổng kết, phân loại dữ liệu theo thang đo định danh và thứ tự trong SPSS là một công cụ quan trọng giúp nghiên cứu viên hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa các biến. Việc sử dụng thang đo này giúp xác định mức độ ảnh hưởng của các yếu tố và phân tích kết quả một cách chính xác và hiệu quả.